“`html

İran’da Internet Kapatması 180 Saatten Fazla Sürdü

İran’da yaşanan protestolar nedeniyle uygulanan internet kesintisi, 180 saati aşkın bir süredir devam ediyor. Ülkede internet kısıtlamalarının kalıcı hale geleceği endişeleri artarken, İran’ın internet politikalarını izleyen Filterwatch derneğinin son raporu bu durumu daha da pekiştiriyor.

İran içinden elde edilen bilgilere dayanarak hazırlanan rapora göre, hükümetin Mart 2026’ya kadar uluslararası internet erişimini açmayı planlamadığı ifade ediliyor. Bu tarihten sonra bile kullanıcıların uluslararası internete erişiminin eski düzeye dönmesi beklenmiyor.

Raporun bulgularına göre, “Bağlantı artık bir hak değil, hükümetin belirlediği bir ayrıcalık haline geldi. Bu raporda belirtilen veriler, Mohammad Amin Aghamiri ve Mehdi SeifAbadi gibi üst düzey isimlerin yönettiği, ülkenin internet altyapısını ‘Kısla İnterneti’ne dönüştürmeye yönelik gizli bir devlet projesinin ayrıntılarını içeriyor,” ifadelerine yer verildi. Ayrıca, “Bu kapalı intranette, dış dünyaya erişim sadece belirli ‘Beyaz Liste’ aracılığıyla, güvenlik soruşturmasından geçmiş bireylere verilmektedir.”

İran’ın İnanılmaz İntraneti: Ulusal Bilgi Ağı

İran’da internet erişimi, büyük ölçüde iç ağlarla sınırlı olduğu için vatandaşların dış dünya ile bağlantıları kısıtlı durumda. Bu tarz bağlantılara “intranet” deniliyor ve İran’ın oluşturduğu bu intranet sistemi “Ulusal Bilgi Ağı” (SHOMA) olarak biliniyor.

Bu sistem aracılığıyla, vatandaşlar uluslararası ağlara yalnızca devletin izin verdiği VPN’leri kullanarak erişebiliyor. SHOMA’da, global uygulamalar yerine yerli alternatifler kullanılıyor; örneğin WhatsApp ve Telegram gibi uygulamalar yerine, İran’da geliştirilen mesajlaşma, bankacılık, sesli arama ve e-ticaret platformları tercih ediliyor.

Öte yandan, mevcut protestolar sırasında yetkililer bu ağa da kesme işlemi uyguladı. İran’ın sadece ulusal çapta işleyen bir intranet sistemi oluşturması, internetin “fişini çekmeyi” kolaylaştırdı. Uzmanlar, bir zamanlar internet kesintilerinin günler sürdüğünü, ancak İran’ın artık saniyeler içinde tüm bağlantıları kapatabildiğini belirtiyor. Cloudflare verileri, 8 Ocak’ta uygulanan kesintinin ardından internet trafiğinin yüzde 98,5 oranında düştüğünü gösteriyor. Bu kesintinin İran ekonomisine maliyetinin 130 milyon doları aştığı ifade ediliyor.

Yetkililere sağlanan ve filtrelenmemiş internet erişimi sunan “beyaz SIM kartlar” konusu da tartışmalı. İran’da “beyaz SIM kartlar”, devletin üst düzey yetkililerine, güvenlik kurumlarına ve rejime yakın kişilere verilen özel, ayrıcalıklı hatlar. Bu SIM kartlar, ülke genelinde internet hızlandırılsa dahi, kesintisiz ve daha geniş erişim sağlayabilir; çoğu zaman sansürden etkilenmez veya çok az etkilenir.

Mesajlaşma Uygulamaları ve Yurt Dışı İnterneti

Filterwatch’un raporuna göre, yerli mesajlaşma uygulamalarının şirketler ve iç ekiplerle olan etkileşimlerini köklü bir şekilde değiştirecek bir plan hazırlanmaktadır. Bu plan dahilinde, yerli mesajlaşma uygulamaları yalnızca gerekli üst düzey güvenlik izinlerini almaları koşuluyla kurumsal alanda sınırlı faaliyet iznine sahip olacaklar. Bu önlem, özel sektördeki veri transfer yollarının tamamen denetlenebilir olmasını sağlamayı amaçlıyor.

İddiaya göre, ilgili bakanlıklardaki birçok bakan yardımcısı bile bu planın detaylarından bihaber. Ayrıca, yurt dışındaki kullanıcılarından gelen ihbarlar, İran’daki yerli operatörlerin yurtdışı paketlerinin de Ulusal Bilgi Ağı ile sınırlandırıldığı yönünde.

Starlink için Yoğun Çalışmalar

İran’ın son günlerde uyguladığı büyük ölçekli internet kesintileri sırasında VPN gibi çözümler de etkili olabiliyor. İnternete erişmek isteyen vatandaşların tek seçeneği, Elon Musk’ın Starlink gibi uydu interneti hizmetlerini kullanmak. Ancak, dünya genelinde ilk kez İran, Starlink’i engellemeyi başardı.

Buna ek olarak, Filterwatch’un raporuna göre, İran hükümeti, Starlink’i engellemeye yönelik yeni planlar geliştiriyor. Raporda, devletin ülkeye kaçak sokulan Starlink ekipmanlarını bulma ve engellemeye odaklandığı ileri sürülüyor. Ayrıca, Yaftar ve Doran Group gibi şirketlerin, Starlink trafiğini tespit edebilen sistemler geliştirmekte olduğu bildiriliyor. Alternatiflerin önlenmesi adına uydu TV çanaklarının büyük ölçekli toplanması için de planlar yapıldığı ileri sürülüyor.

‘Irancell CEO’su Interneti Kesmekte Geciktiği İçin Görevden Alındı’

Filterwatch’un ulaştığı bilgilere göre, İran’daki en büyük telekomünikasyon şirketlerinden Irancell’in CEO’su, interneti kesmekte geciktiği gerekçesiyle görevden alındı. Ayrıca bazı telekom şirketlerinin uluslararası teknolojik ortaklarının gizlice ülkeden ayrıldıkları öne sürülüyor.

Rapor, “Filterwatch, Irancell CEO’sunun, bağlantıyı kesme emirlerini geciktirdiği bahanesiyle ‘vatana ihanet’ suçlamasıyla görevden alındığını doğruladı,” ifadelerini içeriyor. Bu iddialar, kritik altyapılardaki uluslararası işbirliklerinin sona ermiş olabileceğini düşündürüyor.

“`