Sosyal güvenlik sisteminde, 8 Eylül 1999 tarihinden önce tarımsal ürün satışı yaparak sigorta tescili olmayan pek çok tarım emekçisini yakından ilgilendiren önemli bir gelişme yaşandı. Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun alt mahkemeler arasındaki çelişkili kararlara son veren ve tarım Bağ-Kur’lularının yaş şartı olmaksızın EYT’den yararlanmasını sağlayan emsal niteliğindeki kararını detaylarıyla inceledi. Karakaş, bir müstahsil makbuzuyla başlayan hak arama mücadelesinin, tarım çalışanlarının lehine sonuçlandığını vurguladı.
1994 Yılındaki Pamuk Satışı EYT İçin Zemin Oluşturdu
Söz konusu olay, 1994 yılına kadar uzanıyor. Bir çiftçi, özel bir şirkete 3 bin 500 kilogram pamuk satarak bu işlem sırasında ürün bedelinden yasal prim kesintisi yapılmasını sağladı. Yıllar sonra çiftçi, bu resmi tevkifat makbuzunu göstererek sigorta başlangıç tarihinin 1994 yılına çekilmesini istedi. Çiftçinin talebi kabul edilirse, 60 yaş sınırını beklemesine gerek kalmadan doğrudan Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kapsamına dahil olabilecek.
Mahkemeler Arasında Hukuki Mücadele
Çiftçi, sosyal güvenlik hizmetinin tespiti için bir dava açtı. İlk derece mahkemesi, sosyal güvenlik hakkının anayasal bir hak olduğunu ve kesintinin işçinin sigortalı olma arzusunu gösterdiğini belirterek davayı kabul etti. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) bu karara itiraz etti ve dosya İstinaf Mahkemesi’ne taşındı. Bölge Adliye Mahkemesi, kesintinin şirketten yapıldığını ama bu tutarın SGK’ya yatırılmadığını gerekçe göstererek yerel mahkemenin kararını bozdu ve faturayı çiftçiye kesti. Temyiz sürecinde Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, “eksik inceleme” gerekçesiyle kararı bozmasına rağmen İstinaf Mahkemesi aynı kararda direndi. Bunun sonucunda dosya Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ulaştı.
Tüccarın Hatası Çiftçiye Yüklenemez
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Bölge Adliye Mahkemesi’nin direnme kararının usul ve yasaya uygun olmadığına hükmederek önemli bir karar verdi. Genel Kurul’un gerekçeli kararında şu ilkelere yer verildi: “Vatandaş müfettiş değildir: Ürün bedelinden yapılan resmi prim kesintisinin aracı şirket tarafından SGK’ya yatırılıp yatırılmadığını kontrol etme sorumluluğu vatandaşa yüklenemez. Müşterek ve müteselsil sorumluluk: Kesintiyi yapıp devlete aktarmayan şirket yöneticileri, bu tutardan SGK’ya karşı doğrudan ve müştereken sorumludur. Denetim yetkisi kurumdadır: SGK, tevkifat yapan aracı tüccarları denetleme ve tahsil etme yetkisine sahiptir. Kurum, denetim görevini ihmal ederek tüccarın hatasının bedelini çiftçiye ödetemez. İradenin beyanı kesindir: Vatandaş, ürününü satarken prim kesintisine rıza gösterdiği an sisteme katılma iradesini beyan etmiştir. Paranın kurum kayıtlarına girmemiş olması tescile engel teşkil etmez.”
8 Eylül 1999 Öncesi Makbuzu Olanlar Yaş Şartı Olmadan Emekli Olabilecek
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bu kesin kararı, geçmişte “para kuruma ulaşmadı” denilerek mağdur edilen binlerce tarım emekçisi için yasal bir güvence sağladı. Bu yeni içtihat doğrultusunda; 8 Eylül 1999 tarihi ve öncesinde tarım ürün bedelinden prim kesintisi yapılmış olan tüm çiftçiler, ellerindeki kesinti makbuzları veya resmi belgelerle yargı yoluna başvurarak sigorta başlangıç tarihlerinin geri çekilmesini talep edebilecek, böylece EYT kapsamında yaş şartına takılmadan erken emeklilik imkanından yararlanabilecekler.
